Child Rights Journal

fa هوش مصنوعی و حق بازی: چالش‌های حقوقی و اخلاقی اسباب‌بازی‌های هوشمند در رشد و پرورش کودکان Artificial Intelligence and the Right to Play: Legal and Ethical Challenges of Smart Toys in Childhood Development تخصصي Special پژوهشي Original Article زمینه و هدف: ادغام فناوری هوش مصنوعی در محیط‌های بازی کودکان، به ویژه از طریق اسباب‌بازی‌های هوشمند، پرسش‌های جدی حقوقی و اخلاقی را در خصوص حمایت از حق بازی کودکان در نظام حقوق بین‌الملل مطرح نموده است، در حالی که این فناوری‌ها اشکال نوینی از تعامل و یادگیری را فراهم می‌کنند، در عین حال چالش‌های مهمی در زمینه‌هایی همچون نظارت، تأثیر در رفتار، نقض حریم خصوصی و تجاری‌سازی فرآیندهای رشدی کودک ایجاد می‌کنند. روش: این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعه تطبیقی، اسناد کلیدی بین‌المللی همچون کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد (UNHCR)، مقررات عمومی حفاظت از داده‌ها در اتحادیه اروپا (GDPR)، قانون حمایت از حریم خصوصی کودکان (COPPA) و اصول اخلاقی هوش مصنوعی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) را بررسی می‌کند. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اسباب‌بازی‌های هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی با ایجاد ساختارهای الگوریتمی در فرآیند بازی، موجب محدود شدن بازی آزاد و خلاقانه کودکان شده و آنان را به کاربران منفعل یا منابع داده تبدیل می‌کنند. همچنین بهره‌برداری تجاری از داده‌های رفتاری و احساسی کودکان، خطر نقض حریم خصوصی و سوءاستفاده از آسیب‌پذیری‌های روان‌شناختی آنان را افزایش داده است. از سوی دیگر، مقررات موجود عمدتاً بر حفاظت از داده‌ها تمرکز داشته و فاقد رویکردی جامع نسبت به ابعاد رشدی، روانی و حقوقی بازی کودکان در محیط‌های هوشمند هستند. نتیجه‌گیری: نتایج نوشتار حاضر نشان می‌دهد که علیرغم وجود برخی حمایت‌های پراکنده، فقدان استانداردهای الزام‌آور و اختصاصی برای طراحی فناوری‌های هوش مصنوعی متناسب با حقوق کودکان، منجر به تضعیف این حق اساسی شده است. نوشتار حاضر با استناد به اصول و مبانی بین‌المللی حقوق کودک و کنوانسیون‌های موجود، ضمن شناسایی چالش‌های حقوقی و اخلاقی ناشی از اسباب‌بازی‌های هوشمند، پیشنهاد یک چهارچوب تنظیم‌گرایانه مبتنی بر حقوق کودک را ارائه می‌دهد و راهکارهای اجرایی مشخصی برای قانونگذاران، نهادهای نظارتی و طراحان محصولات هوشمند پیشنهاد می‌کند. زمینه و هدف: ادغام فناوری هوش مصنوعی در محیط‌های بازی کودکان، به ویژه از طریق اسباب‌بازی‌های هوشمند، پرسش‌های جدی حقوقی و اخلاقی را در خصوص حمایت از حق بازی کودکان در نظام حقوق بین‌الملل مطرح نموده است، در حالی که این فناوری‌ها اشکال نوینی از تعامل و یادگیری را فراهم می‌کنند، در عین حال چالش‌های مهمی در زمینه‌هایی همچون نظارت، تأثیر در رفتار، نقض حریم خصوصی و تجاری‌سازی فرآیندهای رشدی کودک ایجاد می‌کنند. روش: این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعه تطبیقی، اسناد کلیدی بین‌المللی همچون کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد (UNHCR)، مقررات عمومی حفاظت از داده‌ها در اتحادیه اروپا (GDPR)، قانون حمایت از حریم خصوصی کودکان (COPPA) و اصول اخلاقی هوش مصنوعی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) را بررسی می‌کند. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اسباب‌بازی‌های هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی با ایجاد ساختارهای الگوریتمی در فرآیند بازی، موجب محدود شدن بازی آزاد و خلاقانه کودکان شده و آنان را به کاربران منفعل یا منابع داده تبدیل می‌کنند. همچنین بهره‌برداری تجاری از داده‌های رفتاری و احساسی کودکان، خطر نقض حریم خصوصی و سوءاستفاده از آسیب‌پذیری‌های روان‌شناختی آنان را افزایش داده است. از سوی دیگر، مقررات موجود عمدتاً بر حفاظت از داده‌ها تمرکز داشته و فاقد رویکردی جامع نسبت به ابعاد رشدی، روانی و حقوقی بازی کودکان در محیط‌های هوشمند هستند. نتیجه‌گیری: نتایج نوشتار حاضر نشان می‌دهد که علیرغم وجود برخی حمایت‌های پراکنده، فقدان استانداردهای الزام‌آور و اختصاصی برای طراحی فناوری‌های هوش مصنوعی متناسب با حقوق کودکان، منجر به تضعیف این حق اساسی شده است. نوشتار حاضر با استناد به اصول و مبانی بین‌المللی حقوق کودک و کنوانسیون‌های موجود، ضمن شناسایی چالش‌های حقوقی و اخلاقی ناشی از اسباب‌بازی‌های هوشمند، پیشنهاد یک چهارچوب تنظیم‌گرایانه مبتنی بر حقوق کودک را ارائه می‌دهد و راهکارهای اجرایی مشخصی برای قانونگذاران، نهادهای نظارتی و طراحان محصولات هوشمند پیشنهاد می‌کند.   Background and Aim: The integration of artificial intelligence (AI) technologies into children’s play environments - particularly through smart toys - raises significant legal and ethical concerns regarding the protection of the child’s right to play within the framework of international law. While such technologies offer new forms of interaction and learning, they simultaneously introduce serious challenges related to surveillance, behavioral influence, privacy violations and the commercialization of childhood developmental processes. Method: This article adopts a descriptive - analytical and comparative approach to examine key international legal instruments, including the United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC), the European Union’s General Data Protection Regulation (GDPR), the Children’s Online Privacy Protection Act (COPPA) and the OECD Principles on Artificial Intelligence. Results: The findings of this research show that the European Court of Human Rights and the Committee on the Rights of the Child both emphasize the importance of protecting the rights of working children, but there are differences in the implementation approaches and how to deal with violations of these rights. The European Court deals primarily with cases on a case - by - case basis, while the Committee on the Rights of the Child monitors governments more through public commentaries and periodic reports. Conclusion: The study concludes that, despite the presence of fragmented protections, the absence of binding and child - specific standards for the design of AI technologies has contributed to the erosion of the fundamental right to play. Drawing upon international child rights principles and existing legal instruments, this paper identifies the legal and ethical challenges posed by smart toys and proposes a child - centered regulatory framework, along with concrete policy recommendations for legislators, regulatory bodies and designers of intelligent products.   حقوق کودک؛ حق بازی؛ هوش مصنوعی؛ اسباب‌بازی‌های هوشمند؛ حریم خصوصی کودکان؛ کنوانسیون حقوق کودک Children’s Rights, Right to Play, Artificial Intelligence, Smart Toys, Children’s Privacy, Convention on the Rights of the Child. 89 103 http://childrightsjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-113-1&slc_lang=fa&sid=1 Emil Saidkhanian امیل سعیدخانیان sethkhanian.emil@gmail.com 1003194753284600957 1003194753284600957 Yes Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Mohammad Ali Agha Bozorgi Naimi محمدعلی آقایزرگی نعیمی alinaimia@gmail.com 1003194753284600958 1003194753284600958 No